شهرری مادر شهرهای جهان

شهرری گذشته ، حال و فردا

بناهاي تاريخي وزيارتي شهرري

الف)آثار معماري پيش از اسلام

رديف

نام بنا

قدمت

كاربري

نشاني

1

استودان گبرها(استخوان دان)

سه هزار سال

گورستان

شهر ري چهار راه خط آهن پشت دانشگاه آزاد،
سمت راست جاده مشيريه در دامنه كوه

2

د ژ رشكاني.

اشكاني

قلعه دفاعي

شهر ري ،چهار راه خط آهن روبروي كارخانه گليسرين سازي ،بالاي كوه

3

قلعه گبري

اشكاني

قلعه دفاعي

شهر ري ،خيابان 24متري ،ميدان معلم ،شهرك علايين

4

تپه ميل

ساساني

كاخ

شهر ري ،جاده ورامين ،روستاي قلعه نو

5

حصار ري

ساساني

دفاعي

شهر ري ،جاده سوم خيابان  چشمه علي ،خيابان تقوي نيا ،بالاي كوه چشمه علي

 1-استودان گبرها(استخوان دان گبرها )
در دامنه  شمالي كوه ري ،درآن حدود كه مزار بي بي شهربانو وكوه طبرك در سوي جنوبي آن قراردارد واقع است .پيروان مذهب زرتشت اجساد مردگان خود را تقديم پرندگان گوشتخوار كرده ،سپس استخوان هاي اجساد را در منسوجي مي پيچيدند و در اتاق هايي كه در داخل استودان تعبيه شده بود جاي مي دادند .استودان گبرها به صورت استوانه اي مدور وبلند به ارتفاع حدود 6متر احداث شده وداراي ساختاري متشكل از لاشه سنگ وساروج واز نظر قدمت متعلق به هزاره اوّل پيش از ميلاد (حدود 3هزار سال پيش )است .

 

2-دژرشكان
يكي ازدژها وقلاع محافظ هسته اوّليه ري كه در چهار سوي ري ساخته شده بود دژ رشكان است .اين دژ در چهار راه خط آهن ،روبروي كارخانه گليسرين سازي بر بالاي كوه استوار است بناي دژ از بالاي كوه به سوي دامنه جنوبي امتداد يافته ،ودر قسمت بالا ازمغرب به مشرق برج هاي استواري داشته است .ديوار غربي آن داراي سوراخ هايي جهت پرتاب تير وكمان است .بناهاي شاهانه عرصه دامنه دژ را در قديم سه باروي عظيم به صورت قلعه متداخل حفاظت مي كرده است .دژرشكان داراي ساختاري متشكل از لاشه سنگ وساروج واز نظر قدمت متعلق به دوره اشكانيان (حدود2250سال پيش )است .

 

3-قلعه گبري
يكي ديگر از قلاع محافظ هسته اوّليه ري ،قلعه گبري است كه در حد جنوب شرقي ري قديم وامروزه در مشرق بقعه حضرت عبدالعظيم در شهرك علايين واقع است .از آثار معماري آن تنها يك چهار ديواري به مساحت حدود 2هكتار با ديوارهاي مرتفعي كه در بلندترين نقطه به حدود 13متر ودرشالوده وپي به حدود10متر مي رسد .به همراه چهاربرج ديده باني در چهارگوشه قلعه باقي  مانده است .قلعه گبري داراي ساجتاري متشكل از گل وخشت واز نظر قدمت متعلق به دوره اشكانيان (حدود2250سال پيش )است .

 

4-تپه ميل
در 12كيلومتري جنوب شرقي به سوي ورامين بر بلنداي تپه اي وسيع درروستاي قلعه نو بقاياي كاخي عظيم واقع است كه به تپه ميل مشهور گرديده وآن به سبب دو پايه بزرگ بنا مي با شد كه از دور جهت بنا بصورت شرقي وغربي است .در جبهه شرقي ايواني با چهار ستون مدور داشته كه  در حال حاضر پايه هاي  دو ستون آن برجاست .بيشتر قسمتهاي  غربي بنا از ميان رفته ،در قسمت زيرين مجموعه يك راهروي كم عرض وجود دارد كه سراسر طول بنا را طي مي كند .بقاياي معماري تپه ميل داراي ساختار متشكل از گل ،خشت ،لاشه سنگ ،آجر وساروج واز نظرقدمت متعلق به دوره ساسانيان (حدود1800 سال پيش )است .

 

5-حصار ري
اين حصار كه قسمتي از آن در بالاي كوه چشمه علي وشرق كارخانه گليسرين سازي موجود است حدود ري پيش از اسلام  را نشان مي دهد كه دور تا دور ري كشيده شده يود ودوازده هزار گام طول داشت ودر فتح ري توسط سردارعرب خراب شد ودر سال  152ه-ق .

 

 

 

 

ب-آثار معماري پس از اسلام

 

رديف

نام بنا

قدمت

كاربري

نشاني

1

قلعه طبرك

قرون نخستين اسلامي

دفاعي

شهر ري ،امين آباد ،هفت دستگاه

2

زندان هارون

آل بويه

زندان

شهرري ،دوازده كيلومتري جاده خراسان ،سه راه سيمان ،دست چپ در دامنه كوه هاي مسگرآباد

3

برج طغرل

سلجوقي

آرامگاه

شهر ري سه راه ورامين ،خيابان ابن بابويه ،خيابان طغرل

4

برج نقاره خانه

سلجوقي

آرامگاه

شهرري ،امين آبا د،هفت دستگاه ،بالاترين برج بالاي كوه

5

برج ايناج (يزيد )

سلجوقي

آرامگاه

شهر ري ،امين آباد،هفت دستگاه ،برج پايين كوه

6

نقش برجسته چشمه علي

قاجار

يادمان
(به تقليد از پادشاهان ساساني )

شهر ري ،خيابان جاده سوم ،خيابان چشمه ،خيابان تقوي نيا ،در دامنه كوه

7

كاروانسراي شاه عباسي

صفويه

تجاري واقامتگاهي

شهر ري ،ميدان شهر ري ،خيابان حضرت عبدالعظيم ،روبروي بازار قائم آل محمد

8

كاروانسراي كنار گرد

صفويه

تجاري واقامتگاهي

شهر ري ،فشافويه (حسن آباد )برجاده

9

بازار حضرت عبدالعظيم

صفويه

تجاري

شهر ري ،ميدان شهر ري ،انتهاي خيابان حضرت عبدالعظيم


 

1-قلعه طبرك
برفراز كارخانه آجر نسوز امين آباد كوه كوچكي واقع است كه در ادوار كهن به آن طبرك مي گفتند وآن به سبب وجود قلعه اي با همين نام بود كه به سال 588ه .ق به امر طغرل سوم خراب وبا زمين يكسان شدو ديگر اثري از آن بجاي نمانده است .قلعه طبرك از نظر قدمت به استناد متون تاريخي ظاهراً از بناهاي قرون نخستين اسلامي بود.امروزه به مناسبت قرار گرفتن برج نقاره خانه برفراز آن به كوه نقاره خانه معروف است.

2-زندان هارون
در سمت جنوب شرقي تهران ،در فاصله دوازده كيلومتري جاده تهران به خراسان (سه راه سيمان )قريب سه كيلومتر درسمت چپ دردامنه كوه هاي مسگرآباد واقع گشته است .بناي زندان به شكل مكعب مستطيل بارتفاع 9متر وبه صورت دو طبقه ساخته شده واز درازا وپهنا ي يكساني
برابر با30/16متر برخوردار است .زندان هارون داراي ساختاري متشكل از لاشه سنگ وگچ واز نظر قدمت متعلق به دوره آل بويه (حدود 1100سال پيش )است

3-برج طفرل
استوانه اي است بلند كه برروي سكويي مدور به قطر 20/21متر به صورت 24
ضلعي بنا شده است.ارتفاع برج 50/20مترو ضخامت ديواره آن در پهن ترين قسمت 80/2متراست .در سال 1301ه-ش. به امر ناصرالدين شاه قاجار برج را مرمت از نظر قدمت متعلق به دوره سلجوقيان (حدود 800سال پيش )است .

4-برج نقاره خانه
در دامنه جنوبي كوه نقاره خانه (طبرك )برج نفاره خانه به صورت هشت ضلعي ساخته شده وداراي سردابه اي است كه توسط راهرويي كه در بيرون بنا تعبيه شده به زير برج راه دارد .برج نقاره خانه داراي ساختاري متشكل از لاشه سنگ وگچ است ونماي آن تزيينات آجركاري به همراه قوس هاي جناغي تزييني دارد واز نظر قدمت متعلق به دوره سلجوقيان (حدود 800سال پيش )است.

5-برج اينانج
در دامنه جنوبي كوه نقاره خانه محوطه وسيع ومدوري به قطر 36 متر به صورت دوازده ضلعي واقع است .نيمي از ديوار آن محصور و به پيروي از وضع كوه بالارفته ونيمه ديگر آن را از پايين كوه بنا كرده اند .برج ايناج داراي ساختاري متشكل از لاش سنگ وگچ واز نظر قدمت متعلق به دوره سلجوقيان (حدود 800سال پيش )است وبه نام برج يزيد هم معروفيت دارد .

 

6- نقش بر جسته چشمه علي
ري در دوره قاجاره به علت دارا بودن  جاذبه هاي زيبا براي تفريح وسياحت يكي از تفرجگاه ها ي اين دوره بود از اينرو فتحعلي شاه اغلب به ري وچشمه علي براي گردش وشكار مي رفت ودر سال 1248ه-ق مصادف با 1210 ه-ش حكم فرمودند در بالاي صخره چشمه علي صفحه اي هموار وتمثال وي را با برخي از شاهزادگان منقوش سازند وبعضي اشعار دور آن كتيبه كه از تاريخ اين عمل خبر ميدهد  .

 

7-كاروانسراي شاه عباسي
در ميدان شهر ري، به طرف خيابان حرم نرسيده به بازار حضرت عبد العظيم ( رو بروي بازارچه قائم آل محمد ) كاروانسراي شاه عباسي واقع است . كاروانسرا داراي ساختاري متشكل از گچ و آجر بصورت چهار ايوانه ساخته شده و از نظر قدمت متعلق به عصر صفويه ( حدود 500 سال پيش ) است .

8- كاروانسراي كنار گرد
در بخش فشافويه ( حسن آباد ) بر جاده ، كاروانسراي كنار گرد واقع است . كاروانسرا داراي ساختاري متشكل از گل ،گچ و آجر بصورت دو ايوانه ساخته شده واز نظر قدمت متعلق به عصر صفويه (حدود 500سال پيش )است .

 9- بازار حضرت عبدالعظيم
در شمال بقعه حضرت عبدالعظيم  بازار ري واقع است .اين بازار متشكل از دوراسته بازار است كه در محل تلاقي خود تشكيل يك چهار سوق را مي دهد .
بازار ري داراي ساختاري  متشكل از آجر ،خشت وگل و از نظر قدمت متعلق به عصر صفويه (حدود500سال پيش )است .


ج-مقابر زيارتي
 

رديف

نام بنا

قدمت

كاربري

نشاني

1

بقعه حضرت عبدالعظيم

سلجوقي

زيارتي

شهرري ،ميدان شهر ري ،انتهاي خيابان حضرت عبدالعظيم

2

بقعه امام زاده حمزه

بناي فعلي متعلق به دوره قاجار است

زيارتي

شهرري ،ميدان شهر ري ،انتهاي خيابان حضرت عبدالعظيم

3

بقعه امام زاده طاهر

بناي فعلي متعلق به دوره قاجاراست

زيارتي

شهر ري ،ميدان شهرري ،انتهاي خيابان حضرت عبدالعظيم

4

بقعه امام زاده عبدالله

صفويه

زيارتي

شهرري ،خيابان فدائيان اسلام ،سه راه  ورامين بعد از پمپ بنزين

5

بقعه ابن بابويه

قاجار

زيارتي

شهر ري ،سه راه ورامين ،خيابان ابن بابويه

6

بقعه امام زاده هادي
(مسجد ماشاء الله )

صفويه

زيارتي

شهرري ،سه راه ورامين ،خيابان ابن بابويه ،بالاتر از بقعه ابن بابويه

7

بقعه بي بي شهر بانو

آل بويه

زيارتي

شهرري ،امين آباد ،يك كيلومترونيمي شمال امين آباد برفراز دامنه كوه

8

بقعه امام زاده ابوالحسن

قاجار

زيارتي

شهرري،خيابان شهيد رجايي (شمال بيمارستان هفت تير) روستاي آب اندرمان

9

بقعه جوانمرد قصاب

قاجار

زيارتي

شهرري،خيابان35متري امام حسين،خيابان جوانمرد قصاب

10

بقعه سه دختران

قاجار

زيارتي

شهرري ،خيابان 24متري خيابان سه دختران(بلوار مرداويج)

11

بقعه بي بي زبيده

قاجار

زيارتي

شهرري ،خيابان فدائيان اسلام ،نرسيده به پل سيمان

12

بقعه امام زاده ابراهيم

معاصر

زيارتي

شهرري،خيابان شهيد رجايي (شمال بيمارستان هفت تير)روستاي آب اندرمان

13

بقعه امام زاده
ابراهيم و اسماعيل

معاصر

زيارتي

شهرري ،كهريزك (بعد از بهشت زهرا)روستاي قلعه شيخ

14

بقعه امام زاده شعيب

معاصر

زيارتي

شهرري ،جاده ورامين ،روستاي فيروز آباد

15

بقعه امام زاده رقيه

معاصر

زيارتي

شهرري،كهريزك(بعد از بهشت زهرا)روستاي تباب(شكرآباد)

16

بقعه امام زاده
علي وقاسم

قاجار

زيارتي

شهرري ،خيايان 24متري خيابان سه دختران (بلوار مرداويج)جنب سه دختران

17

بقعه شيخ كلين

صفويه

زيارتي

شهر ري،فشافويه (حسن آباد )روستاي كلين

18

بارگاه حضرت
امام خميني

معاصر

زيارتي

شهر ري ،جنب بهشت زهرا

 

1-بقعه حضرت عبدالعظيم الحسني
عبدالعضيم بن عبدالله بن علي سديد يا شديد الامير بن زيدبن الامام الهمام ابي محمد الحسن بن علي المجتبي عليهما السلام است .حضرت عبدالعظيم در زمان حضرت رضا عليهما السلام حيات داشته وپس از وي تا زمان امام هادي عليهماالسلام هم در قيد حيات بود .از تاريخ تولد و يا وفات آن حضرت كه در چه سال وروزي بوده خبري در دست نيست ولي از روايتي كه در فضيلت زيارت آن حضرت رسيده پيداست كه وي در زمان امام هادي عليهماالسلام وفات كرده است .حضرت عبدالعظيم يكي از علماومحدثين بزرگ است واز خود تأليفاتي چون كتابي در باره خطبه هاي اميرالمو منين ونيز كتابي بنام «يوم وليله »بر جاي مانده است. قديم ترين اثر اين بقعه سر درآجر ي آن است كه داراي تزيين هاي آجركاري وحاشيه اي به خط كوفي ساده است كه از نظر قدمت متعلق به دوره سلجوقيان (حدود 800سال پيش )است .

2-بقعه امام زاده حمزه
حمزِة بن  موسي جعفر عليهما السلام برادر حضرت امام رضا عليهماالسلام است .بقعه امام زاده حمزه در مجموعه آستانه حضرت عبدالعظيم وروبروي مقبره آن حضرت است .

3-بقعه امام زاده طاهر
طاهربن محمد بن حسن بن حسين بن عيسي بن يحيي بن حسين ذي الدمه بن زيد الامام علي بن الحسين عليهما السلام است .بناي فعلي بقعه از نظر قدمت متعلق به دوره قاجاراست .

4-بقعه امام زاده عبدالله
ابو عبدالله حسين بن عبدالله ابيض بن عباس بن عبدالله الشهيد بن الحسن الافطس بن علي الاصغر بن الامام علي بن الحسين زين العابدين عليهما السلام .آن حضرت درشهرقم ديده به جهان گشود وبه ري درسال 319 ه .ق .ديده از جهان فرو بست وبه جهت سيماي سفيد ونوراني كه داشت به ابيض معروف بود .از نظر قدمت هسته اوليه بقعه متعلق به دوره صفويه (حدود500سال پيش )وبناي فعلي را در دوره قاحار ساخته اند .

5-بقعه ابن بابويه
محمد بن علي بن حسين بابويه قمي مشهور به شيخ صدوق در بين سال هاي 306تا 307.ه.ق.در قم ديده به جهان گشود و در سال 381.ه.ق .در شهرري ديده از جهان فرو بست .ابن بابويه از علماومحدثين به نام شيعه است وبخاطر صدق در گفتارش به صدوق نيز معروفيت دارد .وي داراي آثار ارزنده اي در فقه وحديث است از جمله كتاب معروف «من لايحضره الفقيه »كه جزو كتب اربعه شيعه است .بناي بقعه به صورت هشت ضلعي بر روي سكويي بلند ساخته شده واز نظر قدمت متعلق به دوره قاجاراست .

6-بقعه امام زاده هادي
كمي بالاتر از بقعه ابن بابويه ،بقعه امام زاده هادي واقع است .اين بقعه مدفن امامزاده هادي وخواهرش حضرت زينب از نوادگان امام هفتم است .از نظر قدمت هسته اوليه بقعه متعلق به دوره صفويه (حدود 500سال پيش )وبه نام مسجد ما شا ء الله معروف است .

 

7-بقعه بي بي شهر بانو
به مساحت تقريبي
يك كيلومتر ونيمي شمال امين آباد بر فراز صخره اي كوهستاني بقعه بي بي شهربانو منتسب به دختر يزدگردسوم آخرين پادشاه ساساني وزوجه امام حسين عليهما السلام ومادر امام چهارم برجاست .بقعه بي بي شهر بانو داراي ساختاري متشكل از لاشه سنگ وگچ واز نظر قدمت متعلق به دوره آل بويه (حدود 1100سال پيش )است

 

8-بقعه امام زاده ابوالحسن
درسه كيلومتري غرب شهر ري (شمال بيمارستان هفت تير )در روستاي آب اندرمان بقعه ابوالحسن علي بن حسين بن عيسي بن محمد بن علي العريضي بن جعفر صادق عليهماالسلام واقع است .بناي بقعه از نظر قدمت متعلق به دوره قاجار است .

9-بقعه جوانمرد قصاب
درجانب شرق محله جوانمرد قصاب ،بقعه جوانمرد قصاب منتسب به يكي از ياران حضرت علي عليهما السلام واقع است .بناي بقعه از نظر قدمت متعلق به دوره قاجار است .

10-بقعه سه دختران
درمشرق بقعه حضرت عبدالعظيم مدفن سه تن از دختران به نام هاي بانو كبري ،بانو خديجه وبانو صغري منتسب به دختران حضرت موسي بن جعفر عليهماالسلام واقع است .مجموعه آثار معماري بقاع از ابنيه متعلق به دوره قاجار است .

11-بقعه بي بي زبيده
در خيابان فدائيان اسلام نرسيده به پل سيمان بقعه بي بي زبيده منتسب به دختر امام حسين عليهما السلام واقع است .بناي بقعه از نظر قدمت متعلق به دوره قاجار است .

12-بقعه امام زاده ابراهيم
در روستاي آب اندرمان بقعه امام زاده ابراهيم منتسب به فرزند امام موسي بن جعفر عليهما السلام بافاصله نه چندان زيادي از بقعه امام زاده ابوالحسن واقع است .بنا ي بقعه ازنظر قدمت متعلق به عصر حاضر است .

13-بقعه امام زاده ابراهيم واسماعيل
برفراز تپه اي نسبتاً مرتفع در روستاي قلعه شيخ ازتوابع كهريزك بقعه امام زاده ابراهيم واسماعيل واقع است . بناي بقعه از نظر قدمت متعلق به عصر حاضر است .

14-بقعه امام زاده شعيب
در روستاي فيروز آباد بقعه امام زاده شعيب منتسب به فرزنده امام موسي كاظم عليهما السلام واقع است .بناي بقعه از نظر قدمت متعلق به عصر حاضر  است .

15-بقعه امام زاده رقيه
در روستاي تبايين (شكرآباد )از توابع كهريزك بقعه امام زاده رقيه منتسب به فرزند امام موسي بن جعفر عليهما السلام (خواهر امام زاده ابراهيم واسماعيل )واقع است .بناي بقعه از نظر قدمت متعلق به عصر حاضراست .

16-بقعه امام زاده علي وقاسم
در مشرق بقعه حضرت عبدالعظيم ودر جوار بقعه سه دختران مدفن دو تن از پسران به نام هاي  علي وقاسم منتسب به نوادگان حضرت امام حسن عليهما السلام واقع است .بناي بقعه از نظر قدمت متعلق له عصر قاجار است .

17- بقعه شيخ كليني
در روستاي كلين به فاصله سه كيلومتري از بخش فشافويه مقبره يعقوب بن اسحق كليني پدر شيخ محمد كليني (مؤلف كتاب اصول كافي )واقع است .بناي بقعه داراي ساختاري  متشكل از خشت ،گل وآجر با نمايي از آجر است و از نظر قدمت متعلق به عصر صفويه (حدود 500سال پيش )است .

18-بارگاه حضرت امام خميني
امام خميني در اول مهر 1281ه.ش. در شهر خمين ديده به جهان گشود .تحصيلات ابتدايي را در زادگاهش به پايا ن رساند ،پس از آن در سال 1299.ه.ش .به حوزه علميه شهر اراك رفت وبا اتمام دروس حوزوي جهت تحصيل در مقاطع تكميلي عازم شهر قم شد واز محضر اساتيد وعلمايي چون مرحوم آيت بروجردي كسب معرفت كرد .امام خميني از همان دوران جواني مدافع اسلام وارزش هاي اسلامي بود ،در محافل ،مجالس وسخنراني ها ي خود اذهان عمومي رانسبت به رژيم پهلوي وروح اسلام ستيزي اين خاندان آشكار مي كرد به همين دليل در ناريخ 15خرداد 1342توسط عمال حكومت دستگير وزنداني .ودر مورخ 18/1/1343از زندان آزاد وچند ماه بعد در تاريخ 13/8/1343به كشور تركيه ودر 13/7/1344از تركيه نيز به كشور عراق تبعيد شدند كه چهارده سال به درازا كشيد .امام خميني ديگر بار در تاريخ 13/7/1357به كشور فرانسه تبعيد ودر شهر پاريس (نوفل لوشاتو )اقامت گزيد ند تااينكه در يوم الله 12بهمن 1357 به وطن باز گشتند ومورد استقبال ميليوني ا‘مت مسلمان انقلابي ايران قرار گرفتند .امام خميني آثار وتأليفات گران بهاي زيادي را به زبان هاي عربي وفارسي به رشته تحرير در آورده اندچون كتاب تحرير الوسيله ،رساله توضيح المسايل،مصباح الهدايه ،اسراالصلوهو،
.آثار امام بصورت موضوعي در برگيرنده عرفان ،اخلاق ،رجال ،فلسفه ،اصول فقه ،فقهاستدلالي ،فقه غير استدلالي وكتاب شعر است .امام خميني پس از 86 سال و255روز حيات در تاريخ 14 خرداد 1368ديده از جهان فرو بست وبه ملكوت اعلي پيوست ،پيكر رهبر كبير انقلاب اسلامي ايران از مصلاي بزرگ تهران تا بهشت زهرا توسط بيش از ده ميليون ايراني عزادارمشايعت ودر مجاورت شهيدان انقلاب ودفاع مقدس به خاكسپرده شد. 

برج نقاره خانه برج خاموشان گورستان زیرین ری
+ نوشته شده در  دوشنبه نوزدهم شهریور 1386ساعت 14:31  توسط سعیده  |